Historia

Kamienica przy Rynku 19 ma niezwykle bogatą i interesującą historię. Nieruchomość tworzą obecnie dwa budynki, scalone prawdopodobnie w XVII wieku, kiedy to właściciele dokupili narożny dom u zbiegu rynku i ulicy Szersznika. Po pożarze Cieszyna w 1552 roku w miejscu drewnianego obiektu powstał renesansowy dom podcieniowy z sienią, z lokalem handlowym obok. Ten budynek jest jednym z niewielu renesansowych obiektów zachowanych w swojej pierwotnej strukturze. Teoretycznie to wiedzieliśmy, ale dopiero znaleziska, detale odkryte w czasie remontu pozwoliły prawidłowo docenić rangę tego budynku - mówi Irena Kwaśny, historyk sztuki, były konserwator miejski Cieszyna.

Kamienicę zbudowano z kamienia oraz cegieł, znajdowała się ponadto tuż przy rynku, czyli w najlepszym i zarazem najdroższym miejscu w mieście, co świadczy, że mieszkały w niej zamożne osoby.

Niedawno podczas prac remontowych odkryto całkiem nieźle zachowany ślad po właścicielach nieruchomości. Niepozornie wyglądające elementy z kamienia najpierw zaintrygowały historyków, by później wprawić ich w zachwyt. To nadproża portali z tzw. gmerkiem, czyli znakiem mieszczańskim, oraz dwoma tarczami herbowymi. Znajdowały się one najprawdopodobniej nad ówczesnym wejściem do budynku z podcienia. Co ważne, odkryty gmerk jest pierwszym, który w ogóle udało się odczytać! - Mamy stosunkowo niewiele takich zabytków - podkreśla dr Wacław Gojniczek z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, który godzinami mógłby opowiadać o historii cieszyńskich kamienic. Mówiąc współczesnym językiem, nadproża portali to coś w rodzaju dzisiejszej wizytówki.

Szlachcic miał herb, a mieszczanin posługiwał się gmerkiem, jako swoim znakiem własnościowym. Najczęściej tworzyły go litery i geometryczne kreski.

Jak zaznaczają historycy, odkrycie jest ewenementem na skalę Śląska, a być może nawet i Polski. Jeden portal znajduje się w domu Szersznika, w budynku przy pl. św. Krzyża 1. Jest jednak w fatalnym stanie. Natomiast dwa nadproża z kamienicy przy Rynku 19 są unikatami. Mamy oczywiście różne portale z XVI czy XVII wieku wewnątrz budynków, ale bez jakichkolwiek bogatszych zdobień. Natomiast tu znaleziono dwa nadproża, troszkę uszkodzone, ale dzięki doktorowi Gojniczkowi udało się z nich wszystko odczytać - opowiada Irena Kwaśny. Nadproża pomogły ustalić, do kogo należała kamienica.

Według dr. Wacława Gojniczka, jedno z nadproży ozdobione jest gmerkiem Jerzego Ondrzejskiego (strzałka z dwoma poprzecznymi kreskami), cieszyńskiego mieszczanina pochodzącego z Kietrza. Był on pisarzem rentowym książąt cieszyńskich, a ponadto królewskim poborcą podatkowym oraz rajcą Cieszyna. Na nadprożu widnieje data 1572. Drugie nadproże opatrzone jest datą 1663, rozdzieloną dwoma tarczami herbowymi. Nad nimi znajdują się inicjały GGZK - Gindrzich, czyli Henryk Gurecki z Kornic, i HBZK - Helena Bess z Krostiny. Rok 1663 może oznaczać datę nabycia kamienicy przez Gureckiego i jego żonę Bessównę lub też remont budynku. Prawdopodobnie jeszcze w XVII wieku - po dokupieniu domu na rogu rynku i ul. Szersznika - te mieszczańskie kamienice zyskały charakter tzw. pałacu miejskiego i stały się rezydencją szlachecką.

Nieruchomość miała szczęście do prominentnych właścicieli. Swój ślad w historii budynku odcisnęła szczególnie rodzina Konczakowskich, która przejęła nieruchomość pod koniec XIX wieku.

Słynne zbiory Bruno Konczakowskiego - głównie broń, ale i ceramika, książki czy stare meble - znajdowały się na pierwszym piętrze, w pomieszczeniach mieszkalnych. Po śmierci Bruno Konczakowskiego jego zbiory podzielono, a do Muzeum Śląska Cieszyńskiego trafił zaledwie ułamek obszernej kolekcji. Najcenniejsza jej część powędrowała na krakowski Wawel.

Historyczne odkrycia w kamienicy przy Rynku 19 nie kończą się na nadprożach. Zostały tu znalezione fragmenty polichromii, prawdopodobnie renesansowej. Musi jednak poczekać na szczegółowe badania - zaznacza Irena Kwaśny. Zabytkowe perełki odkryte w budynku będą wyeksponowane w wyremontowanej części kamienicy przy Rynku 19. Podczas remontu odnaleziono również świetnie zachowany, wczesnobarokowy flet, unikat na skalę Polski. Instrument został znaleziony w wewnętrznej ścianie kamienicy.

Flet co prawda trafi do Muzeum Śląska Cieszyńskiego, ale już niedługo w restauracji pojawi się replika instrumentu, by każdy mógł na własne oczy przyjrzeć się unikatowi. Z kolei kamienne nadproża można już oglądać w rozbudowanej sali restauracji Kamienicy Konczakowskich.

Autor: Natalia Tokarska

Informacja o skorzystaniu przez przedsiębiorcę z ze środków Krajowego Planu Odbudowy

Informacja o skorzystaniu przez przedsiębiorcę z subwencji udzielonej przez PFR S.A.

Informacje o dofinansowaniu

Celem przedsięwzięcia jest:

Dywersyfikacja i rozszerzenie świadczonych usług Restauracji Kamienica Konczakowskich w Cieszynie, Rynek 19 w oparciu o nowe i rozszerzone usługi oraz stworzenie profesjonalnego miejsca dla organizacji imprez kulturalnych, scenicznych, szkoleniowych i eventowych wraz z ich udostępnieniem online.

Grupa docelowa przedsięwzięcia:

Grupa docelowa przedsięwzięcia to wszyscy zainteresowani usługami związanymi z przedsięwzięciem bez ograniczeń pod względem płci, rasy w tym kolor skóry, cechy genetyczne, pochodzenie etniczne, w tym język, przynależność do mniejszości narodowej, urodzenie oraz pochodzenie społeczne, majątek, religię, światopogląd, w tym przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, niepełnosprawność, wiek, orientację seksualną oraz zasadę równości szans.

Koszt przedsięwzięcia:

Wartość przedsięwzięcia netto 600 000 zł, brutto 738 000 zł Wartość dofinansowania 540 000 zł.

Efekty usług i ich korzyści:

Dzięki przedsięwzięciu będą świadczone nowe usługi przez naszą restaurację:

Organizacja Imprez i wydarzeń kulturalno-rozrywkowych o charakterze scenicznym.
Organizacja szkoleń i pokazów promocyjnych.
Usługi cateringowe dla osób fizycznych i organizacja wyżywienia dla imprez organizowanych przez inne podmioty gospodarcze oraz osoby fizyczne.
Produkcja wyrobów cukierniczych i wypieków dla potrzeb sprzedaży w ramach menu i wyeliminowania kooperacji dla potrzeb własnych.
Poszerzenie oferowanego zakresu menu - zwiększenie wolumenu sprzedaży.

Opisane usługi przyniosą efekt dywersyfikacji usług dających zabezpieczenie utrzymania sprzedaży w trakcie kolejnych, możliwych okresów pandemicznych oraz ograniczeniami funkcjonowania rynku gastronomicznego. Przedsięwzięcie zapewni możliwość nowoczesnego rozwoju przy zastosowaniu procesu cyfryzacji oraz dywersyfikację usług mając na celu maksymalizację efektu ekonomicznego prowadzonej działalności gastronomicznej.